Merki Kvennasögusafns

Kvendoktorar

Íslenskir kvendoktorar

1926-2015

Hvað viltu vita?

Spurt og svarað

Hvenær gerðist það?

Ártöl og áfangar í kvennasögu

Kvennasöguslóðir

Gönguferðir um

Reykjavík

Fyrstu konur í bæjarstjórnum


Áfangar í kosningarétti kvenna í sveitarstjórnum:

1882 Ekkjur og aðrar ógiftar konur er standa fyrir búi eða eiga á annan hátt með sig sjálfar fá kosningarétt á sömu forsendum og karlmenn: 25 ára, hafa átt fast aðsetur í hreppnum/bænum og hafa goldið skatt, mega ekki skulda sveitastyrk, vera fjár síns ráðandi og ekki öðrum háðar sem hjú, þ.e. ekki vinnukonur. 
1886 Sömu konur og að ofan greinir fá kosningarétt við prestskosningar. 
1902 Sömu konur og að ofan greinir fá kjörgengi. 
1908 Giftar konur í Reykjavík og Hafnarfirði fá kosningarétt og kjörgengi. 
1910 Giftar konur í öðrum sveitarfélögum fá kosningarétt og kjörgengi. Hjú fá kosningarétt en ekki kjörgengi. 
1917-1924 Hjú fá kjörgengi í Reykjavík, á Akureyri og á Ísafirði. 
1926 Hjú fá kjörgengi í öllum bæjar- og sveitarfélögum. Samræmd löggjöf um land allt.

----------------------------------------------------------------

Fyrstu konurnar sem settust í bæjarstjórn á Íslandi voru kjörnar af kvennalista í Reykjavík í janúar árið 1908. Listinn fékk flest atkvæðin í kosningunum og fjóra fulltrúa af þeim 15 sem um var kosið.

Kvennaframboð í Reykjavík 1908-1918

Kosningin 1908
24. janúar 1908 fóru fam kosningar til bæjarstjórnar í Reykjavík og átti að kjósa 15 fulltrúa. Kosningin fór fram í Barnaskólanum (gamla Miðbæjarskólanum) kl. 11-17. Á kjörskrá voru 2.838 en bæjarbúar voru alls 11.016. Konur á kjörskrá voru 1.209 og karlar 1.629. Atvæðisréttar neyttu 593 konur (49%) og 1.027 karlar (63%) eða 57% kjósenda og hafði þátttakan aldrei verið meiri.

Í kosningunum voru bornir fram 18 listar, hvorki fleiri né færri. Kvenfélögin í bænum báru fram sérstakan lista og fékk hann bókstafinn F.

Konurnar unnu geysivel fyrir kosninguna. Þær efndu til fyrirlestra um lagalega stöðu kvenna, um nýju kosningalögin og um bæjar- og sveitarstjórnarmál. Þær skiptu bænum í níu hverfi og kusu nefndir sem höfðu það hlutverk að heimsækja hverja einustu konu með kosningarétt og hvetja hana til að kjósa. Þær opnuðu kosningaskrifstofu og gáfu út kosningastefnuskrá. Í stuttu máli má segja að þær hafi verið upphafsmenn að skipulögðum kosningaáróðri i Reykjavík.

Fylgi kvennalistanna 1908-1916:Listi kvenfélaganna fékk langflest atkvæðin, eða 345 að tölu og voru það 21,8% greiddra atkvæða. Hann kom öllum sínum fjórum fulltrúum að. (Sá listi sem næstur var að atkvæðatölu fékk 235 atkvæði).

1908 var kosið um 15 fulltrúa en síðan átti að draga út 5 fulltrúa á 2ja ára fresti og kjósa aðra 5 í þeirra stað. Það voru því kosningar annað hvert ár. Kvenfélög í Reykjavík buðu fram lista í öllum kosningum fram til ársins 1918 að þau buðu fram með karlmönnum í fyrsta sinn. Konur sem kjörnar voru af kvennalista eða fyrir kvenfélögin sátu í bæjarstjórn til ársins 1922.

1908: 21,8%
1910: 21,3%
1912: 21,8%
1914: 14,5%
1916: 10,2%

Heimild:
Auður Styrkársdóttir: Barátta um vald. Konur í bæjarstjórn Reykjavíkur 1908-1922. Háskólaútgáfan, 1994, bls. 48-49 og 32.


Fyrstu konurnar í bæjarstjórn
Bríet Bjarnhéðinsdóttir átti hugmyndina að því að kvenfélögin í Reykjavík bæru fram sérstakan kvennalista árið 1908. Kvenfélögin sem stóðu að baki listanum voru fimm að tölu: Kvenréttindafélag Íslands, Hið íslenska kvenfélag, Thorvaldsensfélagið, Hvítabandið og Kvenfélagið Hringurinn (öll starfa þessi félög enn þann dag í dag nema Hið íslenska kvenfélag).

Efst á listanum var Katrín Magnússon, formaður Hins íslenska kvenfélags, í öðru sæti var Þórunn Jónassen, formaður Thorvaldsensfélagsins, í því þriðja Bríet Bjarnhéðinsdóttir, formaður Kvenréttindafélags Íslands og í því fjórða Guðrún Björnsdóttir, sem var félagi í Kvenréttindafélagi Íslands. Hér eru stutt æviágrip þeirra og annarra kvenna sem kjörnar voru í bæjarstjórn af kvennalistunum gömlu:

 Katrín Magnússon (1858-1932)
 Þórunn Jónassen (1850-1922)
 Bríet Bjarnhéðinsdóttir (1856-1940)
 Guðrún Björnsdóttir (1853-1936) 
 Guðrún Lárusdóttir (1880-1938)


 Inga Lára Lárusdóttir (1883-1949) 


Kvennalistar á Akureyri og á Seyðisfirði

------------------------------------------------------------------
Akureyri

  • 1910 - Kvennalisti borinn fram í fyrsta sinn þegar giftar konur (þ.e. konur kjósenda) voru komnar með kosningarétt. Í eina sæti listans var Halldóra Bjarnadóttir, skólastýra Barnaskólans. Listinn hlaut aðeins 33 atkvæði af þeim 411 sem greidd voru.
    Heimild: Norðurland, 6. janúar 1910.
  • 1911 - Kvennalistinn hlaut 79 atkvæði af 472 (16,7%) og Kristín Eggertsdóttir, sjúkrahússtýra, var kjörin í bæjarstjórn, fyrst kvenna á Akureyri.
    Heimild: Norðurland, 7. janúar 1911.
  • 1914 - Kristín Eggertsdóttir var efst á einum listanum við kosningarnar 1914 en sennilega var það ekki kvennalisti. Listinn hlaut aðeins 30 atkvæði og kom engum að.
    Heimild: Norðurland, 5. janúar 1914.
  • 1921 - Halldóra Bjarnadóttir var í efsta sæti B-listans og Kristín Eggertsdóttir í öðru sæti. Listinn hlaut 161 atkvæði af þeim 550 sem greidd voru (29%) og Halldóra kjörin.
    Heimild: Íslendingur, 18. janúar 1921.
  • 1923 - Kristín Eggertsdóttir, veitingakona, skipaði fyrsta sæti C-listans og Anna Magnúsdóttir, kennslukona, annað sætið. Listinn hlaut 68 atkvæði af 822 (8.3%) og náði Kristín ekki kjöri.
    Heimild: Íslendingur, 3. janúar 1923.

 Kristín Eggertsdóttir (1877-1924)
 Halldóra Bjarnadóttir (1873-1981)
---------------------------------------------------------------------

Seyðisfjörður

Konur buðu fram sérstakan lista á Seyðisfirði árið 1910, B-listann. Á honum voru Solveig Jónsdóttir frá Múla og Margrét Björnsdóttir. Listinn hlaut 81 atkvæði af þeim 223 sem greidd voru (36,3%) og hlaut Solveig kosningu.
Heimild: Austri, 8. janúar 1910.

 Solveig Jónsdóttir 1884-?

----------------------------------------------------------------

Konur kjörnar í sveitarstjórnarkosningum
Um 44% fulltrúanna sem kjörnir voru í sveitarfélögunum árið 2014 eru konur. Það er nokkur aukning frá kosningunum 2010, en þá voru konur tæp 40% fulltrúa sem kjörnir voru.

Hlutfall kvenna í sveitarstjórnum 1950-2014

Ár
1950
1954
1958
1962
1966
1970
1974
1978 
1982
1986
1990
1994
1998
2002
2006
2010 
2014 

Hlutfall kvenna 

0,4
1

2
2

6
12 
19
22
25 
28 
31
36
40
44